“­Zi­ya­lı qals­tu­ku” ilə bə­zə­dil­miş küt­beyinlər kon­ve­ye­ri : I hissə

Cə­miy­yə­tə gə­rək­li mü­tə­xəs­sis­lər əvə­zi­nə heç nə­yə ya­ra­ma­yan küt­lə, öz məh­sul­la­rı­na isə iş pers­pek­ti­vi əvə­zi­nə müc­rü­lər­də çü­rü­mə­yə məh­kum “dip­lom”­lar ve­rən bu kon­ve­ye­rin dai­mi iş­lə­mə­sin­də kim­lər ma­raq­lı­dır və ni­yə?

­

A­zər­bay­can­da təh­si­lin sə­viy­yə­si nə bu gü­nün, nə də dü­nə­nin mü­ba­hi­sə pred­me­ti­dir. Açı­ğı­nı eti­raf et­mək la­zım­dır ki, sa­vad­sız­lı­ğın ara­dan qal­dı­rıl­ma­sı­nı özü­nün prio­ri­tet məq­səd­lə­rin­dən bi­ri sa­yan so­vet hö­ku­mə­ti­nin hə­lə kor­rup­si­ya­laş­ma­dı­ğı za­man­lar­da be­lə Azər­bay­can təh­sil sis­te­mi rüş­və­tin mən­gə­nə­sin­də bo­ğu­lur­du. Hey­dər Əli­yev 1969-­cu il­də res­pub­li­ka rəh­bə­ri olan­dan son­ra bu sa­hə­ni xü­su­si nə­za­rə­tə gö­tü­rən­dən, ali mək­təb­lə­rə qə­bul im­ta­han­la­rı za­ma­nı rüş­vət ami­li­ni ara­dan qal­dır­maq üçün kök­lü is­la­hat­lar apa­rı­lan­dan son­ra bu ten­den­si­ya qis­mən sən­gi­sə də, bu da­hi şəx­siy­yə­tin SS­Rİ rəh­bər­li­yi­nə yük­sə­li­şin­dən son­ra hər şey köh­nə məc­ra­sı­na qa­yıt­dı. “Bi­lik ye­ga­nə me­yar­dır” prin­si­pi­nin Azər­bay­can təh­sil sis­te­min­də ha­kim möv­qe­yə çıx­ma­sı üçün 1969-1983-­cü il­lər hə­qi­qə­tən də ən mün­bit dövr idi. Am­ma nə ya­zıq ki, bir mil­lət ola­raq bu şans­dan nəin­ki mak­si­mum həd­də, heç mi­ni­mum­lar sə­viy­yə­sin­də be­lə ya­rar­la­na bil­mə­dik. Azər­bay­can­da rüş­vət ver­mə im­kan­la­rı məh­dud­la­şan pul­lu va­li­deyn­lər öv­lad­la­rı­na dip­lom al­maq üçün di­gər müt­tə­fiq res­pub­li­ka­la­ra üz tut­du­lar və “a­li təh­sil” al­dıq­la­rı beş il ər­zin­də hət­ta rus di­lin­də da­nış­ma­ğı be­lə öy­rə­nə bil­mə­yən bu “tə­lə­bə­lər­”in qa­zan­dı­ğı “qo­yun­la dip­lom alan qo­yun­lar” eti­ke­ti çox qı­sa müd­dət­də ümu­mən azər­bay­can­lı­la­rın SS­Rİ mə­ka­nın­da­kı imi­ci­ni müəy­yən­ləş­di­rən əsas şt­rix­lər­dən bi­ri­nə çev­ril­di.

­Tə­bii ki, var­lı-­hal­lı va­li­deyn­lə­rin bu cür is­ra­rı, öv­lad­la­rı­na nə­yin ba­ha­sı­na olur­sa­-ol­sun ali təh­sil ver­mək is­tə­yi, dip­lom xa­ti­ri­nə nəin­ki res­pub­li­ka­da, hət­ta SS­Rİ miq­ya­sın­da rüş­vət üçün açıq mə­kan­lar ax­ta­rı­şı­na çıx­ma­sı da sə­bəb­siz de­yil­di; bu is­ra­rı SS­Rİ-­nin bir döv­lət ki­mi möv­cud­lu­ğu­nun il­kin mər­hə­lə­lə­rin­də şüu­ral­tı­la­ra hop­muş ne­qa­tiv ya­şan­tı­lar şərt­lən­di­rir­di.

­Mə­sə­lə on­da­dır ki, so­vet­lə­rin ilk döv­rün­də cid­di zi­ya­lı­la­rın cə­miy­yət­də ge­dən pro­ses­lə­rə ayıq dü­şün­cə ilə qiy­mət ver­mə­lə­ri, yə­ni zə­rər­li ten­den­si­ya­la­ra, so­sio­lo­ji qa­nu­nauy­ğun­luq­lar­dan kə­na­ra­çıx­ma­la­ra, sü­ni ba­lans­laş­dır­ma cəhd­lə­ri­nə cid­di eti­raz­la­rı so­sia­lizm ideo­loq­la­rı­nın plan­la­rı­na cid­di ən­gəl­lər tö­rət­di­yi üçün bol­şe­vik­lər bir növ on­lar­dan xi­las ol­maq­da ma­raq­lı idi­lər. Am­ma bur­juy­la­ra qar­şı tət­biq olu­nan “di­va­ra di­rə­mə” tak­ti­ka­sın­dan zi­ya­lı­lar­la mü­ba­ri­zə­də is­ti­fa­də et­mək o qə­dər də asan de­yil­di. Çün­ki ka­pi­ta­list­lə­rə, mül­kə­dar­la­ra mü­na­si­bət­də küt­lə­ni şəx­si in­cik­lik və na­ra­zı­lıq komp­leks­lə­ri müs­tə­vi­sin­də pa­ta­lo­ji sin­fi dö­züm­süz­lük əh­va­lı­na kök­lə­mək nə qə­dər asan ol­sa da, zi­ya­lı­la­ra mü­na­si­bət­də sin­fi dö­züm­süz­lük fak­to­run­dan küt­lə­vi şə­kil­də is­ti­fa­də sa­də­cə müm­kün­süz idi. Çün­ki o zi­ya­lı­la­rın bö­yük ək­sə­riy­yə­ti za­də­gan əsil­li ol­sa da, pe­şə­lə­ri eti­ba­rı ilə müəl­lim, hə­kim, ədib, mu­si­qi­çi, mü­hən­dis ola­raq xalq­la qay­na­yıb-­qa­rış­mış­dı­lar. Odur ki, zi­ya­lı­la­rı di­gər sa­hib­kar­lar ki­mi sa­də­cə “di­va­ra di­rə­mir­di­lər”, son də­rə­cə in­cə bir ma­nevr­lə hər bi­ri­nə möv­cud əyin­ti­lə­rə açıq mü­na­si­bət bil­dir­mək im­ka­nı ya­ra­dır, son­ra isə məhz hə­min tən­qi­di fi­kir­lə­rə is­ti­na­dən on­la­rı “bur­juy ün­sü­rü”, “fəh­lə-­kənd­li hö­ku­mə­ti­nin əleyh­da­rı” eti­ket­lə­ri ilə dam­ğa­la­ya­raq, küt­lə­nin nə­zə­rin­də “xain”, “düş­mən” ob­ra­zı ya­rat­ma­ğa mü­vəf­fəq olur­du­lar. Bu isə onun­la nə­ti­cə­lən­di ki, çar Ru­si­ya­sın­da­kı və onun müs­təm­lə­kə­lə­rin­də­ki so­sia­list in­qi­lab­la­rın­dan cə­mi bir ne­çə il son­ra SS­Rİ mə­ka­nı, de­mək olar ki, baş­dan-­ba­şa hərf ta­nı­ma­yan sü­rü ha­lı­na gəl­di. Bu­nun müm­kün fə­sad­la­rın­dan qaç­maq üçün so­vet ideo­loq­la­rı ya­ran­mış boş­lu­ğu ala­ya­rım­çıq, dü­şün­mək­dən çox ic­ra­çı olan “so­vet mü­tə­xəs­sis­lə­ri” he­sa­bı­na dol­dur­maq qə­ra­rı ver­di­lər və təx­mi­nən 1925-­ci il­də SS­Rİ ar­tıq “p­ro­le­tar in­til­li­gent­lə­ri” öl­kə­si­nə çev­ril­di. Müt­ləq ək­sə­riy­yə­ti hərf ta­nı­ma­yan cə­miy­yət­də “ə­li qə­ləm tu­tan­lar­”ın çox sü­rət­lə qa­ba­ğa çıx­ma­sı, və­zi­fə pil­lə­lə­ri ilə sü­rət­lə irə­li­lə­yi­şi mən­ti­qi ol­du­ğu ki­mi, on­la­rın nü­mu­nə­yə çev­ril­mə­si, gənc­lə­rin on­la­ra bən­zə­mək is­tə­yi­nin ak­tiv­ləş­mə­si də bir o qə­dər tə­bii idi. Bu mən­ti­qi ten­den­si­ya cə­miy­yə­tin müəy­yən tə­bə­qə­lə­ri­nin “ö­nə çıx­maq üçün dip­lom al­maq” hə­və­si­ni sti­mul­laş­dır­dı və be­lə­lik­lə də, ümu­mən SS­Rİ-­də dip­lom uğ­run­da ya­rış baş­lan­dı. Baş­qa cür də ola bil­məz­di, çün­ki hər kəs gö­rür­dü ki, müəl­lim­lik, ya­xud feld­şer­lik kur­su­nu bi­tir­miş adam kol­xoz səd­ri də ola bi­lər, çe­kist də, ray­kom ka­ti­bi də, qə­zet re­dak­to­ru da.

­Be­lə bir və­ziy­yət ilk növ­bə­də “so­sia­lizm cə­miy­yə­ti” ideo­loq­la­rı­nı qa­ne edir­di, çün­ki on­la­rın ar­zu­la­dıq­la­rı döv­lə­ti, qor­xu­nun ha­kim ol­du­ğu mü­ti qul­lar həbs­xa­na­sı­nı qur­maq və ya­şat­maq üçün dü­şü­nən be­yin­lər, təh­lil et­mə­yi ba­ca­ran zə­ka­lar, ka­mil şəx­siy­yət­lər yox, ic­ra­çı­lar, dip­lo­mu sa­vad, sa­va­dı zi­ya­lı­lıq ki­mi qav­ra­yan küt­lə la­zım idi. Ne­cə de­yər­lər, ya­ran­mış və­ziy­yət, möv­cud sta­tus-k­vo tə­rəf­lə­rin hər iki­si­ni, həm yu­xa­rı­la­rı, həm də aşa­ğı­la­rı qa­ne edir­di. İdeo­loq­lar ra­zı idi­lər ona gö­rə ki, heç kim heç nə­yi mü­za­ki­rə et­mir­di, hərb qa­nun­la­rı­na uy­ğun şə­kil­də bü­tün tap­şı­rıq­la­ra qeyd-­şərt­siz əməl olu­nur­du. Aşa­ğı­lar ra­zıy­dı ona gö­rə ki, bir ba­la­ca di­ri­baş­lıq muz­dur­luq­dan rəh­bər­li­yə yük­səl­mə­yə bəhs edir­di. Am­ma tə­rəf­lə­rin hər bi­ri unu­dur­du ki, təh­si­lə bu cür sət­hi mü­na­si­bət, ya­ra­dı­cı tə­fək­kü­rün zom­bi­ləş­miş dü­şün­cə ilə əvəz­lən­mə­si öl­kə miq­ya­sın­da hər­bi ni­zam­-in­ti­za­mı bər­qə­rar et­sə də, cə­miy­yə­tin in­ki­şa­fı­nın baş­lı­ca tə­kan­ve­ri­ci qüv­və­si olan ami­li­-in­sa­nın şəx­siy­yət ki­mi fo­ma­laş­ma­sı pro­se­si­ni ən­gəl­lə­yir. Bu nüan­sı so­sia­lizm ideo­loq­la­rı nə­zə­rə al­ma­mış de­yil­di­lər, am­ma gö­rü­nür, məq­sə­də yet­mək üçün on­la­ra müəy­yən dövr la­zım idi və be­lə zənn edir­miş­lər ki, də­mir ni­zam­-in­ti­zam­dan son­ra şəx­siy­yət prob­le­mi­ni, zi­ya­lı prob­le­mi­ni, pe­şə­kar­lıq prob­le­mi­ni həll et­mək çə­tin ol­ma­ya­caq. Am­ma… So­sia­lizm ideo­loq­la­rı­nın cə­miy­yət qa­nu­nauy­ğun­luq­la­rı­na mə­həl qoy­ma­ma­sı­nın acı nə­ti­cə­lə­ri özü­nü çox göz­lət­mə­di. II Dün­ya mü­ha­ri­bə­si el­mə, təh­si­lə, pe­şə­kar­lı­ğa, şəx­siy­yət for­ma­laş­dı­rıl­ma­sı, mü­tə­xəs­sis ha­zır­lan­ma­sı, zi­ya­lı­lar ye­tiş­di­ril­mə­si ki­mi va­cib mə­sə­lə­lə­rə diqq­qət­siz­li­yin bü­tün müm­kün fə­sad­la­rı­nı tam kəs­kin­li­yi ilə çı­xar­dı or­ta­ya. “Kom­mu­nist prin­si­pial­lı­ğı” ilə, “Le­nin ide­ya­la­rı­na sə­da­qət sər­gi­lə­yən kom­so­mol vic­da­nı” ilə “Və­tən uğ­run­da”, “S­ta­lin uğ­run­da” fa­şist tank­la­rı al­tı­na dö­şə­nən so­vet əs­gər­lə­ri­nin küt­lə­vi cə­səd­lə­ri al­man qo­şun­la­rı­nın Mosk­va­ya doğ­ru il­dı­rım­sü­rət­li yü­rü­şü­nü ən­gəl­lə­yə bil­mə­di; ala­ya­rım­çıq kom­mu­nist ge­ne­ral­la­rın hər­bi tak­ti­ka­la­rı al­man hərb­çi­lə­ri­nin pe­şə­kar­lı­ğı qar­şı­sın­da aciz qal­dı, ekst­re­mal şə­rait­də çe­vik ida­rə­çi­lik qa­bi­liy­yə­ti sər­gi­lə­yən kadr­lar ta­pıl­ma­dı, öl­kə iq­ti­sa­diy­ya­tı bir ay ər­zin­də­cə çök­dü. Məhz on­da, dü­şü­nən be­yin­lə­rə, hə­qi­qi mə­na­da sa­vad­lı in­san­la­ra, uza­ğı gör­mə­yi ba­ca­ran st­ra­teq­lə­rə, mü­da­fiə və hü­cüm plan­la­rı qur­ma­ğı ba­ca­ran pe­şə­kar­la­ra eh­ti­yac du­yu­lan­da “so­sia­lizm ideo­loq­la­rı” üz­lə­ri­ni Ra­ka­sovs­ki­lə­rə, Kur­ça­tov­la­ra, Yu­sif Məm­mə­də­li­yev­lə­rə, İl­yu­şin­lə­rə, Kel­dış­la­ra, Ma­ka­ren­ko­la­ra, Ha­cı­bə­yov­la­ra, Şo­lo­xov­la­ra, Top­çu­ba­şov­la­ra tut­du və məhz bu qə­bil in­san­la­rın ast­ro­no­mik də­rə­cə­də qı­sa müd­dət­də fan­tas­tik çe­vik­lik­lə ya­rat­dıq­la­rı ye­ni nə­sil hər­bi dö­yüş tex­ni­ka­la­rı-­xalq ara­sın­da “Kat­yu­şa” adı ilə məş­hur­la­şan ra­ket sis­tem­lə­ri və “Si­bir ayı­sı” adı ilə ta­nı­nan “T-34” tank­la­rı al­man “Bə­bir”­lə­ri­ni məhv et­di. Məhz II Dün­ya mü­ha­ri­bə­sin­dən son­ra da­ğı­dıl­mış iq­ti­sa­diy­ya­tı, yer­lə-­yek­san edil­miş şə­hər­lə­ri, yo­xa çıx­mış inf­rast­ruk­tur­la­rı bər­pa et­mək zə­ru­rə­ti ya­ra­nan­da “so­sia­lizm ideo­loq­la­rı” pe­şə­kar me­mar­la­ra, iq­ti­sad­çı­la­ra, alim­lə­rə eh­ti­ya­cı tam kəs­kin­li­yi ilə duy­du­lar; mil­yon­la­rın qa­nı və ta­le­yi ba­ha­sı­na “çin səd­di” tik­mək döv­rü­nün çox­dan öt­dü­yü­nü, el­mi tə­rəq­qi­yə söy­kən­mə­yin va­cib­li­yi­ni hiss et­di­lər. Məhz bu real­lıq­lar 1945-­ci il­dən son­ra SS­Rİ-­nin da­xi­li si­ya­sət müs­tə­vi­sin­də təh­sil proq­ra­mı­nı prio­ri­te­tə çe­vir­di və öl­kə­də sö­zün müt­ləq an­la­mın­da elm, təh­sil ocaq­la­rı ya­rat­maq bu­mu baş­la­dı. Və bir­mə­na­lı şə­kil­də eti­raf olun­ma­lı­dır ki, o döv­rün elm-­təh­sil ocaq­la­rı tək­cə mü­tə­xəs­sis ha­zır­la­maq­la ki­fa­yət­lən­mir­di­lər, hə­qi­qi mə­na­da hər­tə­rəf­li dün­ya­gö­rü­şə ma­lik zi­ya­lı­lar ye­tiş­di­rir­di­lər, şəx­siy­yət­lər for­ma­laş­dı­rır­dı­lar. Çün­ki mü­ha­ri­bə­dən qa­lib çıx­mış so­vet döv­lə­ti dün­ya ağa­lı­ğı iddia­sı­na düş­müş­dü və bu­nun üçün ən qa­baq­cıl tex­no­lo­gi­ya­ya, ən güc­lü iq­ti­sa­diy­ya­ta, ən əsa­sı, dün­ya­ya nü­mu­nə ola bi­lə­cək şəx­siy­yət­lə­rə, “so­vet in­sa­nı” ob­ra­zın­da ümu­mi­lə­şən zi­ya­lı­la­ra ma­lik ol­ma­lı idi. Və ya­rım əs­rin uzaq­lı­ğın­dan o döv­rə ba­xar­kən ki­min ne­cə qiy­mət­lən­dir­mə­sin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq, 1945-1980-­ci il­lər­də so­vet təh­sil sis­te­mi­nin və ümu­mi­lik­də so­vet el­mi­nin fan­tas­tik sü­rət­lə in­ki­şa­fı, şəx­siy­yət ami­li­nin təd­ri­ci temp­lə par­ti­ya prin­si­pial­lı­ğı­nı üs­tə­lə­mə­si, zi­ya­lı­nın cə­miy­yət­də ro­lu­nun di­na­mik temp­lə yük­sə­li­şi, bü­tün sa­hə­lər­də pe­şə­kar­lı­ğın art­ma­sı da­nıl­ma­sı müm­kün ol­ma­yan real­lıq­dır və bu gün Azər­bay­can cə­miy­yə­ti­nin öyün­dü­yü də­yər­lə­rin müt­ləq ək­sə­riy­yə­ti­nə gö­rə məhz o dövr­də ye­tiş­miş zi­ya­lı­la­ra, alim­lə­rə, şəx­siy­yət­lə­rə borc­lu­yuq.

Am­ma bü­tün bu de­yi­lən­lər heç bir hal­da o döv­rün ideal bir dövr ol­du­ğu ba­rə­də hi­po­tez irə­li sür­mək an­la­mı­na gəl­mir, gə­lə də bil­məz. Tə­bii ki, bü­tün dövr­lər­də və za­man­lar­da ol­du­ğu ki­mi hə­min tə­rəq­qi döv­rün­də də ic­ti­mai-­si­ya­si for­ma­si­ya­nın özəl­lik­lə­ri ilə, ey­ni za­man­da, sırf psi­xo­lo­ji amil­lər­lə şərt­lə­nən ça­tış­maz­lıq­lar var­dı və cə­miy­yə­tin in­ki­şa­fı ba­xı­mın­dan zə­rər­li sa­yı­lan bu ten­den­si­ya­lar rəs­mi Krem­lin nə­zə­rin­də müs­təm­lə­kə ki­mi sə­ciy­yə­lə­nən əya­lət­lər­də da­ha kəs­kin hiss olu­nur­du. Çün­ki rəs­mi Krem­lin rəs­mi si­ya­sə­tin­də SS­Rİ “bö­yük Ru­si­ya”, “so­vet ada­mı” isə “bö­yük rus mil­lə­ti­nin nü­ma­yən­də­si” idi. Bu cür ya­naş­ma dün­ya­ya nü­mu­nə­vi “so­vet ada­mı” ki­mi təq­dim olun­maq is­tə­yən hər kə­si rus di­lin­də da­nış­maq, rus tə­fək­kü­rü ilə dü­şün­mək, rus hə­yat tər­zi­nə uy­ğun­laş­maq məc­bu­riy­yə­tin­də qo­yur­du. Müs­təm­lə­kə­lər­də­ki qüd­rət­li zə­ka­la­rın sı­xış­dı­rıl­ma və ya şir­nik­lən­dir­mə yo­lu ilə Ru­si­ya­nın elm ocaq­la­rı­na cəlb edil­mə­si, əs­lin­də, bu giz­li si­ya­sə­tin tər­kib his­sə­si idi. Və bu pro­se­sin mən­ti­qi da­va­mı ola­raq müs­təm­lə­kə­lə­rin qüd­rət­li şəx­siy­yət­lə­ri, alim­lə­ri, zi­ya­lı­la­rı Ru­si­ya­nın ma­raq­la­rı­nın təm­sil­çi­lə­ri olur, yer­lər­də isə on­la­rı nis­bə­tən zəif­lər əvəz­lə­yir­di­lər. Bu, bir tə­rəf­dən müs­təm­lə­kə­lər­də mil­li ru­hun zəif­lə­mə­si­ni şərt­lən­di­rir­di­sə, di­gər tə­rəf­dən rə­qa­bə­ti, bə­zən də iy­rənc for­ma­da qə­rəz­çi­li­yi sti­mul­laş­dı­rır­dı. Zəif­lər tə­bii se­çim­lə irə­li çı­xan “so­vet adam­la­rı”­nın sı­ra­sı­na yük­səl­mək üçün öz­lə­rin­dən güc­lü­lə­ri bü­tün müm­kün va­si­tə­lər­lə göl­gə­də sax­la­ma­ğa ça­lı­şır; güc­lü­lər isə bar­yer­lə­ri aş­ma­ğın ye­ga­nə yo­lu­nu hər şe­yə Mosk­va­da nail ol­maq­da gö­rür­dü­lər. Bu hal rəs­mi Krem­lin ma­raq­la­rı ilə tam mə­na­da uz­la­şan bir nəs­nə idi. Bə­li, rəs­mi Krem­lə da­hi qır­ğız ya­zı­çı­sı Çin­giz yox, qüd­rət­li so­vet ya­zı­çı­sı Ayt­ma­tov la­zım idi. Öz və­tə­nin­də sen­zu­ra­nın mən­gə­nə­sin­dən sıy­rı­la bil­mə­yən Çin­giz Ayt­ma­tov üçün­sə rus di­lin­də çap olun­duq­dan son­ra doğ­ma di­li­nə tər­cü­mə olun­maq qis­mə­tin­dən baş­qa heç nə qal­mır­dı. Azər­bay­ca­nın qo­ca­man neft bi­li­ci­lə­ri­nə Fər­man ad­lı bir “xə­yal­pər­vər” la­zım ol­ma­sa da, SS­Rİ hö­ku­mə­ti­nə öl­kə­nin ar­tan tə­ləb­lə­ri­ni ödə­mək üçün Si­bir nef­ti la­zım idi və o, Fər­man Sal­ma­no­vun fan­tas­tik ide­ya­la­rı­nı təc­rü­bə­də sı­na­maq­dan çə­kin­mir­di. İde­ya­lar ger­çək­ləş­mə­yə­cə­yi hal­da bir azər­bay­can­lı mü­tə­xəs­si­sin ta­le­yi­nə son qo­yu­la­caq­dı, uğur isə dün­ya­ya növ­bə­ti so­vet ali­mi­nin təq­di­ma­tı de­mək idi. Mi­ka­yıl Usey­no­vun qa­nı­na­-i­li­yi­nə qə­dər mil­li Azər­bay­can me­ma­rı ol­ma­sı Azər­bay­ca­nın qey­ri-­mil­lət­lər­dən iba­rət me­mar­lar kor­pu­su­nu qa­ne et­mə­yə bi­lər­di; am­ma rəs­mi Kreml onu dün­ya­ya so­vet aka­de­mi­ki ki­mi, So­sia­list Əmə­yi Qəh­rə­ma­nı ki­mi, SS­Rİ Ali So­ve­ti­nin de­pu­ta­tı ki­mi təq­dim et­mək­də ma­raq­lı idi. Çün­ki qey­ri bi­ri­si­nin dün­ya­da onun qə­dər qə­bul edil­mə­yə­cə­yi­ni bi­lir­di­lər. Bir söz­lə, o döv­rün cı­lız­lıq­la­rı az de­yil­di. Am­ma bu cı­lız­lıq­lar ümu­mi işin fo­nun­da o qə­dər də nə­zə­rə çarp­mır­dı, şəx­siy­yət­lə­rin, zi­ya­lı­la­rın, pe­şə­kar mü­tə­xəs­sis­lə­rin, hə­qi­qi alim­lə­rin ye­tiş­mə­si­ni ən­gəl­lə­yə bil­mir­di; çün­ki məq­səd ay­dın idi, məq­sə­də apa­ran yo­lun hər qa­rı­şı­nın kon­tur­la­rı bəl­li idi. Bəl­li idi ki, şəx­siy­yət­siz, zi­ya­lı­sız, alim­siz, pe­şə­kar mü­tə­xəs­sis­siz cə­miy­yət zom­bi­ləş­miş küt­lə­dən baş­qa bir şey de­yil. Odur ki, in­san ami­li hər şey­dən ön­də idi; şəx­siy­yə­tin for­ma­laş­ma­sı­nın bü­növ­rə­si sa­yı­lan tə­lim-­tər­bi­yə me­xa­niz­mi­nin, elm-­təh­sil komp­lek­si­nin tək­mil­ləş­di­ril­mə­si mün­tə­zəm nə­za­rət­dəy­di və bu komp­leks nə­za­rət sis­te­min­də mək­təb­lə­rə xü­su­si diq­qət ye­ti­ri­lir­di. Ni­yə? Bu və bu qə­bil­dən olan di­gər va­cib sual­la­rın əha­tə dai­rə­si­nə dü­şən mə­qam­lar ba­rə­də növ­bə­ti söh­bə­ti­miz­də.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: